මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය, සිරින්ජ හුවමාරුව, දරිද්‍රතාවය සහ සෞඛ්‍ය සේවාවලට ප්‍රවේශය අඩුවීම - HIV ව්‍යාප්තිය පිටුපස ඇති සැඟවුණු අර්බුදය
HIV පිළිබඳ ලෝකය පසුගිය දශක කිහිපය තුළ දැවැන්ත ප්‍රගතියක් ලබා තිබේ. වරක් මරණ දඬුවමක් ලෙස සැලකුණු HIV ආසාදනය අද නිසි ප්‍රතිකාර මගින් පාලනය කළ හැකි තත්ත්වයක් බවට පත්ව ඇත.
එහෙත් ලෝකයේ සෑම ප්‍රදේශයකම එම ප්‍රගතිය එකසේ සිදුවී නොමැත.
ඒ බව නැවතත් සිහිපත් කරමින්, ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් 21ක 2025 වසරේදී නව HIV ආසාදන සංඛ්‍යාව ඉහළ ගොස් ඇති බව UNAIDS දත්ත පෙන්වා දෙයි. ඇෆ්ඝනිස්ථානය, නේපාලය, කෙන්යාව, සුඩානය, බ්‍රසීලය, පකිස්ථානය, යේමනය, ඊජිප්තුව, සෙනගාලය සහ පිලිපීනය ඇතුළු රටවල් කිහිපයක්ද මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වේ.
මෙය හුදෙක් HIV වෛරසය පිළිබඳ සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් පමණක් නොවේ.
එය මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය, දරිද්‍රතාවය, සමාජ අපවාදය, සෞඛ්‍ය සේවාවලට ඇති ප්‍රවේශය සහ මහජන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්ති එකිනෙකට සම්බන්ධ වන ආකාරය පිළිබඳ බරපතළ අනතුරු ඇඟවීමකි.
ෆීජි වෙතින් ලෝකයට ලැබෙන අනතුරු ඇඟවීම
පැසිෆික් සාගරයේ පිහිටි ෆීජි රාජ්‍යය මේ වන විට HIV ව්‍යාප්තිය සම්බන්ධයෙන් දැඩි අවධානයට ලක්ව තිබේ.
රට තුළ HIV ආසාදන වේගයෙන් ඉහළ යාම හේතුවෙන් එරට බලධාරීන් ජාතික මට්ටමේ හදිසි ප්‍රතිචාරයක් අවශ්‍ය තත්ත්වයක් ලෙස මෙය සලකා තිබේ.
UNAIDS දත්ත අනුව, ෆීජිහි වැඩිහිටි ජනගහනය අතර HIV සමඟ ජීවත් වන පුද්ගලයන්ගේ අනුපාතය පසුගිය වසර කිහිපය තුළ සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් තිබේ.
මීට වසර පහකට පමණ පෙර වැඩිහිටියන් 167 දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු HIV සමඟ ජීවත් වූ තත්ත්වයක සිට, අද එය වැඩිහිටියන් 60 දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුට ආසන්න මට්ටමකට පැමිණ ඇතැයි වාර්තා වේ.
මෙය HIV පිළිබඳව ලෝකයේ අවධානය නැවතත් පැසිෆික් කලාපය වෙත යොමු කිරීමට හේතු වී තිබේ.
“රුධිරය Bluetooth කිරීම” ගැන ඇයි මෙතරම් කතාබහක්?
ෆීජිහි HIV අර්බුදය පිළිබඳ සාකච්ඡා වන විට පසුගිය කාලයේ විශේෂයෙන් අවධානයට ලක් වූ කරුණක් වන්නේ “Bluetoothing” ලෙස හඳුන්වන බවට වාර්තා වූ භයානක මත්ද්‍රව්‍ය භාවිත ක්‍රමයකි.
මෙහිදී මත්ද්‍රව්‍ය එන්නත් කළ පුද්ගලයෙකුගේ රුධිරය නැවත ලබාගෙන වෙනත් පුද්ගලයෙකුට එන්නත් කිරීමෙන් මත්ද්‍රව්‍යයේ බලපෑම නැවත ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරන බව වාර්තා වී තිබේ.
මෙම ක්‍රමය පිළිබඳ වාර්තා විශේෂයෙන් අවධානයට ලක්ව ඇත්තේ, එය මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතයේ පුරුද්දක් පමණක් නොව, රුධිරය හුවමාරු වීම හරහා ආසාදන එකිනෙකා අතර සම්ප්‍රේෂණය වීමට ඉතා භයානක අවස්ථාවක් නිර්මාණය කරන බැවිනි.
එහෙත් මෙහිදී වැදගත් කරුණක් තිබේ.
ෆීජිහි HIV ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතුව මෙයම බව තහවුරු වී නැත.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය විසින් සිදු කළ කඩිනම් තක්සේරුවකට අනුව, මෙම ක්‍රියාව පුළුල් ලෙස පැතිර ඇති බව තහවුරු කිරීමට තිබූ සාක්ෂි සීමිතය.
එබැවින් යන සරල
“Bluetoothing නිසා ෆීජිහි HIV අර්බුදය ඇති විය”
නිගමනයකට පැමිණීම නිවැරදි නොවේ.
නමුත් එය නොසලකා හැරිය හැකි කරුණක්ද නොවේ.
එකම සිරින්ජයක්—බරපතළ අවදානමක්
HIV වෛරසය රුධිරය ඇතුළු ඇතැම් ශරීර තරල හරහා සම්ප්‍රේෂණය විය හැකිය.
එබැවින් HIV ආසාදිත පුද්ගලයෙකු භාවිත කළ එන්නත් කටුවක් හෝ සිරින්ජයක් වෙනත් පුද්ගලයෙකු භාවිත කිරීමෙන් ආසාදනය වීමේ අවදානමක් ඇති වේ.
නමුත් අවදානම HIV වලට පමණක් සීමා නොවේ.
හෙපටයිටිස් B, හෙපටයිටිස් C සහ බරපතළ බැක්ටීරියා ආසාදන ඇතුළු තවත් රෝගද එවැනි ආකාරයෙන් සම්ප්‍රේෂණය විය හැකිය.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පෙන්වා දෙන්නේ මත්ද්‍රව්‍ය එන්නත් කිරීමේදී උපකරණ හුවමාරු කිරීම ආසාදන පැතිරීම සඳහා විශේෂයෙන් ඉහළ අවදානමක් ඇති කරන බවයි.
එබැවින් “එකම සිරින්ජය කිහිප දෙනෙකු භාවිත කිරීම” යනු මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය පිළිබඳ ගැටලුවක් පමණක් නොව, මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් ද වේ.
ප්‍රශ්නයේ මුල මත්ද්‍රව්‍ය පමණක්ද? නැත.
මෙවැනි අර්බුදයක් තේරුම් ගැනීමට මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය පමණක් බැලීම ප්‍රමාණවත් නොවේ.
ඇතැම් අවස්ථාවල දරිද්‍රතාවය, සමාජයෙන් කොන්වීම, මත්ද්‍රව්‍ය සඳහා ඇති ඇබ්බැහිවීම, සෞඛ්‍ය සේවාවලට ප්‍රවේශය අඩුවීම සහ මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය පිළිබඳ සමාජ අපවාදය එකිනෙකට සම්බන්ධ වී ගැටලුව තවත් උග්‍ර කරයි.
නිසි සිරින්ජ සහ එන්නත් උපකරණ ලබා ගැනීමට නොහැකි පුද්ගලයෙකුට භාවිත කළ උපකරණයක් නැවත භාවිත කිරීමට සිදුවිය හැකිය.
එසේම මත්ද්‍රව්‍ය භාවිත කරන පුද්ගලයෙකු සමාජ අපවාදයට හෝ නීතිමය බියකට මුහුණ දෙන්නේ නම්, ඔහු හෝ ඇය සෞඛ්‍ය සේවාවක් වෙත යාමෙන් වැළකී සිටිය හැකිය.
එවිට රෝගය හඳුනා නොගෙන පැතිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇති වේ.
ඒ නිසා HIV පාලනය කිරීමේදී රෝගයට පමණක් නොව, රෝගය ඇති කරන සමාජ හා ආර්ථික පරිසරයටද අවධානය යොමු කළ යුතුය.
අප්‍රිකාවෙන් ලැබෙන තවත් අනතුරු ඇඟවීමක්
මෙවැනි රුධිර හුවමාරු ක්‍රම පිළිබඳ වාර්තා ෆීජිවලට පමණක් සීමා නොවේ.
අප්‍රිකාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවලද මෙවැනි ක්‍රියා සිදුවන බවට වාර්තා තිබේ.
ලෙසෝතෝ, දකුණු අප්‍රිකාව සහ සිම්බාබ්වේ වැනි රටවල මත්ද්‍රව්‍ය භාවිත කරන කණ්ඩායම් අතර මෙවැනි ක්‍රියා පිළිබඳ තොරතුරු වාර්තා වී ඇත.
ටැන්සානියාවේද මත්ද්‍රව්‍ය එන්නත් කරන පුද්ගලයන් අතර සමාන ආකාරයේ රුධිර හුවමාරු ක්‍රම විවිධ නම් යටතේ වාර්තා වී ඇති බව UNAIDS සඳහන් කර තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙය ලොව පුරා පොදුවේ පැතිර යන ප්‍රවණතාවක් බවට තවමත් ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැත. එය වැදගත් කරුණකි.
බිය ඇති කිරීම වෙනුවට නිවැරදි තොරතුරු මත පදනම් වූ මහජන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිචාරයක් අවශ්‍ය වන්නේ ඒ නිසාය.
HIV යනු තවදුරටත් “මරණ දඬුවමක්” නොවේ
HIV පිළිබඳ තවත් වැදගත් සත්‍යයක් තිබේ.
අද HIV ආසාදනය හඳුනාගත් පුද්ගලයෙකුට නිසි ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීමෙන් දිගු හා සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජීවිතයක් ගත කළ හැකිය.
ඒ සඳහා භාවිත කරන ප්‍රධාන ප්‍රතිකාරය වන්නේ ප්‍රති-රෙට්‍රොවයිරස් ප්‍රතිකාරය (ART) ය.
ART මගින් ශරීරයේ HIV වෛරස් ප්‍රමාණය ඉතා පහළ මට්ටමකට පාලනය කළ හැකිය.
වෛරස් ප්‍රමාණය පරීක්ෂණ මගින් හඳුනාගත නොහැකි මට්ටමකට පාලනය කරගෙන සිටින පුද්ගලයෙකුගෙන් ලිංගික සම්බන්ධතා හරහා HIV සම්ප්‍රේෂණය නොවන බවට විද්‍යාත්මක සාක්ෂි පවතී.
එබැවින් HIV පිළිබඳව අද ලෝකයට ඇති ප්‍රධාන අභියෝගය ප්‍රතිකාර නොමැති වීම පමණක් නොවේ.
මිනිසුන් පරීක්ෂා කරවා ගැනීම, ඉක්මනින් හඳුනා ගැනීම සහ නිසි ප්‍රතිකාරයට සම්බන්ධ කිරීමද අතිශය වැදගත්ය.
එසේ නම් ලෝකය තවමත් HIV නිසා මිය යන්නේ ඇයි?
ප්‍රතිකාර තිබුණත් HIV තවමත් ලෝකයේ විශාල සෞඛ්‍ය ගැටලුවකි.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ඇස්තමේන්තු අනුව 2025 වසරේදී HIV ආශ්‍රිත හේතු නිසා ලොව පුරා ලක්ෂ 5කට අධික පිරිසක් මිය ගොස් තිබේ.
එය 2004 වසරේ HIV ආශ්‍රිත මරණ උච්ඡතම මට්ටමට සාපේක්ෂව විශාල අඩුවීමක් වුවද, තවමත් ඉතා විශාල සංඛ්‍යාවකි.
ප්‍රතිකාරයට ප්‍රවේශය නොමැති පුද්ගලයන්, ආසාදනය පිළිබඳ නොදන්නා පුද්ගලයන් සහ සමාජ අපවාදය හේතුවෙන් සෞඛ්‍ය සේවාවලින් ඈත්ව සිටින කණ්ඩායම් තවමත් අවදානමට ලක්ව සිටිති.
විදේශ ආධාර අඩුවීමත් තවත් අභියෝගයක්
HIV පාලනය සඳහා ලෝකයේ බොහෝ රටවල් ජාත්‍යන්තර ආධාර මතද රඳා පවතී.
ඖෂධ, පරීක්ෂණ, වැළැක්වීමේ වැඩසටහන්, උපදේශන සේවා සහ අවදානම් කණ්ඩායම් වෙත ළඟා වීම වැනි කටයුතු සඳහා එම ආධාර වැදගත් වේ.
ඒ නිසා ජාත්‍යන්තර ආධාර අඩුවීම හෝ අත්හිටුවීම HIV පාලන වැඩසටහන්වලට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකි බව සෞඛ්‍ය විශේෂඥයන් අනතුරු අඟවා තිබේ.
ශ්‍රී ලංකාවට මෙයින් ලැබෙන පණිවිඩය කුමක්ද?
ශ්‍රී ලංකාව මෙම රටවල් අතර සඳහන් වීම අප විසින් නොසලකා හැරිය යුතු කරුණක් නොවේ.
නමුත් එයින් “ශ්‍රී ලංකාව තුළ HIV අර්බුදයක් ඇති වී ඇත” යන සරල නිගමනයකටද පැමිණිය නොහැකිය.
නව HIV ආසාදන ඉහළ යාමට හේතු රටින් රටට වෙනස් විය හැකිය.
ඒ නිසා ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය වන්නේ කලබලය නොව, වැළැක්වීම, ඉක්මන් පරීක්ෂණ, නිවැරදි දත්ත, අවදානම් කණ්ඩායම් වෙත සෞඛ්‍ය සේවා ළඟා කිරීම සහ සමාජ අපවාදය අඩු කිරීම යන කරුණු කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමයි.
විශේෂයෙන් මත්ද්‍රව්‍ය එන්නත් කරන පුද්ගලයන් වැනි ඉහළ අවදානමකට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියෙන් ඈත් කිරීම වෙනුවට, ඔවුන් වෙත ළඟා වී පරීක්ෂණ, උපදේශන, ප්‍රතිකාර සහ ආරක්ෂිත උපකරණ ලබාදීම වඩාත් ඵලදායී මහජන සෞඛ්‍ය ප්‍රවේශයකි.
HIV ගැන අපේ සමාජයේ ඇති වැරදි අදහස් වෙනස් කළ යුතුයි
HIV පිළිබඳ විශාලතම ගැටලුවක් වන්නේ වෛරසය පමණක් නොවේ.
HIV ආසාදිත පුද්ගලයන් පිළිබඳ සමාජයේ ඇති අපවාදයද ගැටලුවකි.
HIV ආසාදනය වූ පුද්ගලයෙකුගෙන් ඈත් වීමෙන් HIV වැළඳෙන්නේ නැත.
සාමාන්‍යයෙන් එකට ආහාර ගැනීම, අතට අත දීම, වැළඳ ගැනීම, එකම ස්ථානයක සිටීම හෝ දෛනික සාමාන්‍ය සම්බන්ධතා හරහා HIV සම්ප්‍රේෂණය නොවේ.
ඒ නිසා HIV පිළිබඳ දැනුවත් කිරීමේදී බිය ඇති කිරීම වෙනුවට විද්‍යාත්මක සත්‍යය ජනතාව අතරට ගෙන යාම අත්‍යවශ්‍යය.
ඉදිරියේදී අපට කළ යුත්තේ කුමක්ද?
HIV පාලනය කිරීම රජයකට හෝ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයකට පමණක් කළ හැකි කාර්යයක් නොවේ.
එයට සෞඛ්‍ය සේවකයන්, පාසල් සහ විශ්වවිද්‍යාල, ප්‍රජා සංවිධාන, මත්ද්‍රව්‍ය පුනරුත්ථාපන සේවා, මාධ්‍ය සහ සාමාන්‍ය ජනතාව යන සියලු දෙනාගේ දායකත්වය අවශ්‍ය වේ.
විශේෂයෙන්,
පරීක්ෂණයට බිය නොවීම, අවදානම් හැසිරීම්වලින් වැළකීම,එන්නත් කටු හුවමාරු නොකිරීම, ආරක්ෂිත ලිංගික හැසිරීම් අනුගමනය කිරීම, HIV පිළිබඳ නිවැරදි තොරතුරු ලබා ගැනීම, සහ ආසාදිත පුද්ගලයන්ට අපහාස නොකිරීම යන කරුණු ඉතා වැදගත් වේ.
අවසානයේ... ෆීජිහි HIV අර්බුදය අපට ලබා දෙන්නේ බිය විය යුතු පණිවිඩයක් පමණක් නොවේ.
එය ප්‍රමාද වීමට පෙර ක්‍රියා කළ යුතු බවට අනතුරු ඇඟවීමකි.
HIV පාලනය කිරීමට ලෝකය දැනටමත් විශාල දුරක් පැමිණ තිබේ. නමුත් එම ප්‍රගතිය ස්වයංක්‍රීයව ඉදිරියට යන්නේ නැත.
මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය, දරිද්‍රතාවය, සෞඛ්‍ය සේවාවලට ප්‍රවේශය නොමැති වීම සහ සමාජ අපවාදය වැනි ගැටලු නොසලකා හැරියහොත්, පාලනය කළ හැකි රෝගයක් නැවතත් බරපතළ මහජන සෞඛ්‍ය අර් විද්‍යාව මත පදනම් වූ ප්‍රතිපත්ති සහ ප්‍රමාද නොවූ ක්‍රියාමාර්ගයිබුදයක් බවට පත්විය හැකිය.
ශ්‍රී ලංකාවට දැන් අවශ්‍ය වන්නේ බිය නොවෙයි. නිවැරදි දත්ත, විද්‍යාව මත පදනම් වූ ප්‍රතිපත්ති සහ ප්‍රමාද නොවූ ක්‍රියාමාර්ගයි.
මන්ද HIV සමඟ සටනේදී වැදගත්ම ජයග්‍රහණය වන්නේ රෝගය පැතිරුණු පසු එය පාලනය කිරීම නොව, එය පැතිරීමට පෙර වැළැක්වීමයි.
BBC ඇසුරෙන්
>ඉන්දියාව පුරා පැතිර යන CJP විරෝධතා.... එරට ප්රජාතන්ත්රවාදය ඇතුළතින්ම හිස්වී ගොස් ඇති බව හෙළි කරයි කුකුළෙකුගේ පිහාටු එකින් එක ගලවා...
Oct 11, 2026
ඥාණසාර හිමි සිවිල් ඇඳුමින් උසාවි ගෙන ඒමෙන් ඇවිලුණු සිවුරේ අර්බුදය, නීතිය හා භික්ෂු විනය අතර ඇති ගැටුම විවරණය කරන ආන්දෝලනාත්මක...
Oct 9, 2026
>මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය, සිරින්ජ හුවමාරුව, දරිද්‍රතාවය සහ සෞඛ්‍ය සේවාවලට ප්‍රවේශය අඩුවීම - HIV ව්‍යාප්තිය පිටුපස ඇති සැඟවුණු අර්බුදය HIV පිළිබඳ ලෝකය...
Oct 5, 2026
>පිටසක්වළ ජීවය සොයන මානවයා මුහුණ දෙන අලුත්ම ප්රශ්නය - අපි එය සොයා ගත්තොත්, එය අපට අනතුරක් වේවිද? අඟහරු මත සැරිසරන...
Oct 1, 2026
>ලී ක්වාන් යූ ලංකාවට ආවත් ජේ.ආර්.ට වඩා දෙයක් කළ නොහැක්කේ ඇයි? වරාය නගරයක අධිකාරවාදය සහ ලංකාවේ බහු-සංස්කෘතික ග්රාමීය යථාර්ථය අතර...
Oct 1, 2026
22A ව්යවස්ථා සංශෝධනය සම්මත කරගත් ආකාරය සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා ආණ්ඩුව විවිධ තර්ක හා මතවාද ගොඩනඟමින් සිටී. ඉන්දියාවේ පවා මෑතකදී විනිසුරුවරුන්ගේ...
Sep 30, 2026
>යේමනයේ බටහිර පෙරමුණේ සිදුවූ පරාජයෙන් පාඩම් ඉගෙන ගනිමින් සෞදි නායකත්වයෙන් යුත් ඒකාබද්ධ හමුදා සිය C6ISR පද්ධතිය ශක්තිමත් කරයි යේමනයේ බටහිර...
Sep 30, 2026