අභ්‍යවකාශයේ ජීවය සොයන අපිට එරෙහිව ජීවය පැමිණියහොත්?

පිටසක්වළ ජීවය සොයන මානවයා මුහුණ දෙන අලුත්ම ප්‍රශ්නය - අපි එය සොයා ගත්තොත්, එය අපට අනතුරක් වේවිද?

අඟහරු මත සැරිසරන නාසා ආයතනයේ Perseverance රෝවරය පාෂාණ සාම්පල එකතු කරමින් ඒවායේ රසායනික හා භූ විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ අධ්‍යයනය කරමින් සිටියි. ඒ අතර, තාරකා විද්‍යාඥයෝ පෘථිවියට සමාන වායුගෝලයක් තිබිය හැකි දුරස්ථ ග්‍රහලෝක සොයති. තවත් විද්‍යාඥයෝ විශ්වයේ ඈත කොනකින් පැමිණිය හැකි කෘත්‍රිම රේඩියෝ සංඥාවක් ඇසෙනවාදැයි නිරීක්ෂණය කරති.

මෙම සියලු දැවැන්ත විද්‍යාත්මක මෙහෙයුම් පිටුපස ඇති මූලික ප්‍රශ්නය එකකි.

පෘථිවියෙන් ඔබ්බට ජීවය පවතින්නේද?

නැතහොත්, අවම වශයෙන්, කවදා හෝ එහි ජීවය පැවතුණේද?

දශක ගණනාවක් පුරා මිනිසා මේ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරක් සොයමින් සිටියි. එහෙත් අප චිත්‍රපටවල දකින ආකාරයේ කොළ පැහැති, විශාල ඇස් සහිත පිටසක්වළ ජීවීන් වෙනුවට, විශ්වයේ වෙනත් ස්ථානයකින් අපට හමුවීමට ඉඩ ඇත්තේ මීට වඩා සරල දෙයක් විය හැකිය.

ක්ෂුද්‍ර ජීවියෙකි.

එහෙත් එවැනි ජීවයක් සොයා ගැනීමෙන් පසු මතුවන ප්‍රශ්නය ඊටත් වඩා වැදගත්ය.

එම ජීවියා අපට හානි කළ හැකිද?

අභ්‍යවකාශයේ ජීවත් විය හැකි ජීවීන්

නාසා සහ යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය (ESA) සමඟ පර්යේෂණවල නිරත වී ඇති තාරකා ජීව විද්‍යාඥවරියක සහ කතුවරියක වන ආචාර්ය මිකේලා මුසිලෝවා පෙන්වා දෙන්නේ අභ්‍යවකාශයේ අතිශය කටුක පරිසර තත්ත්වයන්ට ඔරොත්තු දීමට වැඩිම හැකියාවක් ඇත්තේ බැක්ටීරියා වැනි සරල ජීවීන්ට බවයි. පෘථිවියේම ඇතැම් බැක්ටීරියා විශේෂවලට ඉතා දැඩි පරිසර තත්ත්වයන් හමුවේ තමන්ගේ පැවැත්ම ආරක්ෂා කර ගැනීමට විශේෂ හැකියාවක් තිබේ.

මෙම තත්ත්වයේදී බැක්ටීරියා ක්‍රියාකාරීත්වය දැඩි ලෙස අඩු කරගනිමින්, තම DNA සහ අනෙකුත් අත්‍යවශ්‍ය කොටස් ආරක්ෂා කරගනී.

මුසිලෝවා පැහැදිලි කරන ආකාරයට, එය යම් ආකාරයකින් DNA සඳහා ආරක්ෂිත ආවරණයක් සකස් කර ගැනීමක් වැනිය. විකිරණ මගින් DNA කුඩා කොටස්වලට කැඩී යා හැකි නමුත්, මෙම ආරක්ෂිත ව්‍යුහයන් එය ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වේ.

ඒ නිසාම, ඇතැම් විද්‍යාත්මක න්‍යායන්ට අනුව සමහර බැක්ටීරියා බීජාණු අභ්‍යවකාශයේ වසර දහස් ගණනක් පවා නොනැසී පැවතිය හැකිය. නමුත් මෙහි වැදගත් කරුණක් තිබේ. එය තවමත් තහවුරු කළ කරුණක් නොවේ.

අභ්‍යවකාශයේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට කොපමණ කාලයක් ජීවත් විය හැකිද යන්න පිළිබඳ පර්යේෂණ තවමත් සීමිතය. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ සිදුකර ඇති පර්යේෂණ ද මෙතෙක් සාපේක්ෂව කෙටි කාල පරාසයන්ට සීමා වී තිබේ.

අභ්‍යවකාශයෙන් පෘථිවියට එන ජීවය?

විද්‍යාඥයන්ට දැන් අවධානය යොමු කිරීමට සිදුවන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නයක් වන්නේ මෙයයි. අපි වෙනත් ග්‍රහලෝකයක ජීවයක් සොයා ගත්තොත්, එය නොදැනුවත්වම පෘථිවියට රැගෙන ආ හැකිද?

මෙය විද්‍යා ලෝකයේ “ප්‍රතිලෝම දූෂණය” (backward contamination) ලෙස හැඳින්වේ.

අඟහරු ග්‍රහයාගේ පස් හෝ පාෂාණ සාම්පල තුළ කිසියම් ක්ෂුද්‍ර ජීවී ජීවයක් තිබුණේ නම්, එය පෘථිවියට පැමිණීම වැළැක්වීම විද්‍යාඥයන්ට අතිශය වැදගත් කරුණකි.

අඟහරු සාම්පල පෘථිවියට ගෙන ඒම සම්බන්ධයෙන් සැලසුම් කළ නාසා සහ ESA හි Mars Sample Return වැඩසටහනේදී මේ අවදානම විශේෂයෙන් සලකා තිබිණි.

සාම්පල පෘථිවියට පැමිණි පසු ඒවා සාමාන්‍ය රසායනාගාරයක තබා පරීක්ෂා කිරීම වෙනුවට, දැඩි ආරක්ෂක ක්‍රමවේද සහිත විශේෂ පහසුකම් තුළ පරීක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳව සැලසුම් තිබිණි.

එම වැඩසටහනට සම්බන්ධ වී සිටි යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියේ ග්‍රහලෝක ආරක්ෂණ කටයුතු පිළිබඳ විද්‍යාඥ සිල්වියෝ සිනිබල්ඩි පෙන්වා දී ඇත්තේ සාම්පල පමණක් නොව, අභ්‍යවකාශ යානයේ බාහිර පෘෂ්ඨය පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළ බවයි.

එහි අරමුණ වූයේ කිසියම් ජීව විද්‍යාත්මක දූෂකයක් අභ්‍යවකාශ යානය සමඟ පෘථිවියට ළඟා වීමේ අවදානම හැකිතාක් අඩු කිරීමයි.

නමුත් ප්‍රශ්නයේ අනෙක් පැත්ත?

මෙහි අප බොහෝ විට නොසිතන තවත් පැත්තක් තිබේ.

පෘථිවියෙන් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් වෙනත් ග්‍රහලෝකවලට අප විසින්ම රැගෙන යනවා නම්?

මිනිසුන් අභ්‍යවකාශයට යන සෑම අවස්ථාවකම ඔවුන් සමඟ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ද ගමන් කරයි.

මිනිස් සිරුරේ, ඇඳුම්වල, උපකරණවල සහ අභ්‍යවකාශ යානා තුළ විවිධ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සිටිය හැකිය.

ආචාර්ය කේට් රූබින්ස් - හිටපු නාසා ගගනගාමිනියක සහ එක්සත් ජනපදයේ පිට්ස්බර්ග් විශ්වවිද්‍යාලයේ ක්ෂුද්‍රජීව විද්‍යාඥවරියක - පෙන්වා දෙන්නේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් තමන් අවට පරිසරයේ වෙනස්කම්වලට ඉතා සංවේදී බවයි.

අභ්‍යවකාශ ගමන යනු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සඳහා සාමාන්‍ය පරිසරයක් නොවේ.

අඩු ගුරුත්වාකර්ෂණය, විකිරණ, සීමිත සම්පත් සහ අනෙකුත් පාරිසරික ආතතිකාරී තත්ත්වයන් ඒවාට බලපෑම් කළ හැකිය.

තවත් කනගාටුදායක කරුණක් වන්නේ ඇතැම් පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ අඩු ගුරුත්වාකර්ෂණ තත්ත්වයන්ට නිරාවරණය වූ ඇතැම් බැක්ටීරියා තුළ රෝගකාරීත්වයට සම්බන්ධ ජානවල ක්‍රියාකාරීත්වය වෙනස් විය හැකි බවයි.

එයින් අදහස් වන්නේ අභ්‍යවකාශය තුළ බැක්ටීරියා අනිවාර්යයෙන්ම වඩාත් භයානක බව නොවේ.

නමුත් එය තවදුරටත් අධ්‍යයනය කළ යුතු වැදගත් විද්‍යාත්මක ප්‍රශ්නයකි.

අභ්‍යවකාශය මිනිස් ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියටත් බලපායි

මෙම කතාවේ තවත් වැදගත් කොටසක් වන්නේ මිනිසාගේම ශරීරයයි.

අභ්‍යවකාශ ගමන් මිනිස් ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියට බලපෑම් කළ හැකි බව පර්යේෂණවලින් පෙන්වා දී තිබේ.

නාසා විද්‍යාඥයන් ගගනගාමීන් අතර ඇතැම් නිද්‍රාශීලී වෛරස නැවත සක්‍රීය වීම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කර තිබේ.

උදාහරණයක් ලෙස, පැපොල රෝගයට සම්බන්ධ සහ පසුව shingles ඇති කළ හැකි වෛරස වැනි වෛරස ශරීරය තුළ නිද්‍රාශීලීව පවතින අවස්ථා තිබේ.

ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ වෙනස්කම් ඇති වූ විට ඒවා නැවත සක්‍රීය විය හැකිය.

ඒ නිසා අභ්‍යවකාශ ගමනේදී ඇතිවන ආතතිය, විකිරණ සහ අනෙකුත් පාරිසරික වෙනස්කම් මිනිසාගේ ශරීරය තුළ සිටින ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සමඟ ඇති සම්බන්ධතාව වෙනස් කරන්නේ කෙසේද යන්නත් විද්‍යාඥයන්ට වැදගත් ප්‍රශ්නයකි.

අප සොයන ජීවය අපම ගෙන ගොස් තිබුණොත්?

අඟහරු ග්‍රහයා සම්බන්ධයෙන් මෙය විශේෂයෙන් සංවේදී ගැටලුවකි.

විද්‍යාඥයන් අඟහරු වෙත යවන රෝවරවල මූලික අරමුණක් වන්නේ එහි අතීතයේ ජීවයට හිතකර පරිසරයක් පැවතුණේද යන්න සොයා බැලීමයි.

අනාගතයේදී අඟහරු මත ක්ෂුද්‍රජීවී ජීවයක් සොයාගත්තොත්?

එවිට විද්‍යාඥයන් මුලින්ම සොයා බැලිය යුතු ප්‍රශ්නය වන්නේ

“මේ අඟහරු ජීවයද, නැතිනම් පෘථිවියෙන් අප සමඟ ගිය ක්ෂුද්‍ර ජීවියෙක්ද?” යන්නයි. මෙය විද්‍යාත්මකව ඉතා වැදගත් කරුණකි.

මන්ද, පෘථිවියේ සිට ගිය බැක්ටීරියාවක් අඟහරු මත හමුවුවහොත් එය අඟහරු මත ස්වාධීනව වර්ධනය වූ ජීවයක් ලෙස වැරදි ලෙස අර්ථකථනය කිරීමේ අවදානමක් තිබේ.

එම නිසා ග්‍රහලෝක ආරක්ෂාව (planetary protection) යනු පෘථිවිය ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොවේ. එය වෙනත් ලෝක පිළිබඳ අපගේ විද්‍යාත්මක සාක්ෂි පිරිසිදුව තබා ගැනීම ද වේ.

රෝවරයක් කොතරම් පිරිසිදු විය යුතුද?

මෙවැනි අවදානම් අඩු කිරීම සඳහා අභ්‍යවකාශ යානා නිෂ්පාදනයේදී දැඩි පිරිසිදුකම් සහ විෂබීජහරණ ක්‍රම භාවිත කරයි.

වියළි තාපය, පාරජම්බුල කිරණ සහ ගැමා විකිරණ වැනි ක්‍රම භාවිත කරමින් අභ්‍යවකාශ යානා මත ඇති ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සංඛ්‍යාව හැකිතාක් අඩු කිරීමට උත්සාහ කරයි.

නමුත් මෙහි අභියෝගය වන්නේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කිරීම අතිශය අපහසු වීමයි.

උදාහරණයක් ලෙස, යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියේ ExoMars වැඩසටහනේ _ Rosalind Franklin_ රෝවරය නිර්මාණය කිරීමේදී ග්‍රහලෝක දූෂණය අවම කිරීම සඳහා දැඩි සීමාවන් යොදා තිබේ.

රෝවරයේ සමස්ත මතුපිට පුරා තිබිය හැකි බැක්ටීරියා බීජාණු සංඛ්‍යාව 10,000කට වඩා අඩු මට්ටමක තබා ගැනීම ඉලක්කයක් වී තිබිණි.

ඉංජිනේරු පෝල් මීචම් පවසන පරිදි, සැලසුම් කළ සීමාවෙන් පවා සැලකිය යුතු ලෙස අඩු මට්ටමකට එය ගෙන ඒමට හැකි වී තිබිණි.

එයින් පෙනී යන්නේ අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයේදී “පිරිසිදුකම” යනු සාමාන්‍ය පිරිසිදුකමකට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් සංකල්පයක් බවයි.

සඳේ සෙවණැලිවලත් ජීවය?

මෙම ප්‍රශ්නය තවදුරටත් වැදගත් වීමට තවත් හේතුවක් තිබේ. පෘථිවියේ ඇතැම් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්ට අභ්‍යවකාශයට සමාන අතිශය දුෂ්කර තත්ත්වයන් යටතේ ජීවත් වීමට හැකියාව ඇති බව පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දී තිබේ.

චන්ද්‍රයාගේ දක්ෂිණ ධ්‍රැවය ආසන්නයේ සූර්යාලෝකය නොලැබෙන සෙවණැලි සහිත ප්‍රදේශ මෙන්ම කුඩා විවර වැනි ස්ථාන පිළිබඳවද විද්‍යාඥයන් අවධානය යොමු කර තිබේ.

මෙවැනි සොයාගැනීම් මගින් පෘථිවියේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් අභ්‍යවකාශ පරිසරයට ප්‍රතිචාර දක්වන ආකාරය පිළිබඳව තවදුරටත් පර්යේෂණ කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු කරයි.

මිනිසා දිගු අභ්‍යවකාශ ගමන්වලට සූදානම් වන විට...

අභ්‍යවකාශයේ ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නය අඟහරු ගවේෂණයට පමණක් සීමා වන්නේ නැත. මිනිසා නැවත සඳ වෙත යාමටත්, අනාගතයේදී අඟහරු වෙත මිනිසුන් යැවීමටත් සැලසුම් කරන විට මෙය වඩාත් වැදගත් වනු ඇත. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ ගගනගාමියෙකු බරපතළ ලෙස රෝගාතුර වුවහොත්, හදිසි අවස්ථාවකදී සාපේක්ෂව කෙටි කාලයකින් පෘථිවියට ආපසු ගෙන ඒමට හැකිය. නමුත් සඳේදී තත්ත්වය වෙනස්ය. ඊටත් වඩා දුරින් පිහිටි අඟහරු වෙත ගිය විට, පෘථිවියට හදිසි වෛද්‍ය ආධාර සඳහා ආපසු පැමිණීම ප්‍රායෝගිකව කළ නොහැකි තරම් සංකීර්ණ වේ. එවැනි පරිසරයකදී කුඩා ආසාදනයක් පවා විශාල ගැටලුවක් විය හැකිය. ඒ නිසා අනාගත අභ්‍යවකාශ ගවේෂණයේදී අපට සොයා ගැනීමට සිදුවන්නේ පිටසක්වළ ජීවය පමණක් නොවේ.

අප සමඟ ගමන් කරන ජීවය කෙසේ හැසිරෙන්නේද යන්නත් අප තේරුම් ගත යුතුය.

විශ්වය සොයා යන මිනිසාට ඇති විශාලම අභියෝගය

අපි අඟහරු මත ජීවය සොයමු. දුරස්ථ ග්‍රහලෝකවල වායුගෝල පරීක්ෂා කරමු. විශ්වයේ ඈත කොනකින් පැමිණෙන රේඩියෝ සංඥා අසමු. එහෙත් ඒ සියල්ල අතරේ අප අමතක නොකළ යුතු වැදගත් කරුණක් තිබේ.

ජීවය සොයා යන අපිම ජීවය රැගෙන යන ජීවීන් වෙමු.

එබැවින් අනාගතයේදී අඟහරු මත හෝ වෙනත් ලෝකයක ජීවය සොයාගැනීම විද්‍යාත්මක ඉතිහාසයේ දැවැන්තම සොයාගැනීමක් විය හැකිය.

නමුත් එම මොහොතේ විද්‍යාඥයන්ට තවත් ප්‍රශ්නයක් ඇසීමට සිදුවනු ඇත.

“අපි සොයාගත්තේ වෙනත් ලෝකයක ජීවයද, නැතිනම් අප විසින්ම එහි රැගෙන ගිය ජීවයද?”

සමහර විට, විශ්වයේ වෙනත් ජීවයක් සොයා ගැනීමට පෙර මිනිසාට ඉගෙන ගැනීමට සිදුවන්නේ 
තමන් රැගෙන යන ජීවය පිළිබඳවය.