Trump-Xi හමුවෙන් හෙළිවන ගෝලීය දකුණේ ඇමරිකානු අභියෝගය

වොෂින්ටනය පාර්ශ්වයක් තෝරාගැනීමට බල කරන අතර, බීජිං හමුදා මැදිහත්වීමකින් තොරව උපායමාර්ගික ඉඩකඩක් ලබා දෙයි

චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පිංගේ ඇමරිකානු සංචාරය සාම්ප්‍රදායික රාජ්‍යතාන්ත්‍රික උත්සවවලින් පිරී තිබිණි.

B-2 බෝම්බ ප්‍රහාරක යානා පියාසර කිරීම, පැන්ඩා වලට හිමි වූ අවධානය සහ රිචඩ් නික්සන් යුගය සිහිගන්වන රාජ්‍ය භෝජන සංග්‍රහ වැනි දෑ එහි දක්නට ලැබිණි.

එහෙත් ගෝලීය දකුණේ රටවල්—විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග, ආසියාව, අප්‍රිකාව සහ ලතින් ඇමරිකාවේ රටවල්—සඳහා මෙම සංදර්ශනයට වඩා වැදගත් වූයේ වොෂින්ටනය සහ බීජිං අතර සබඳතා ඉදිරියේදී කෙසේ හැඩගැසෙනු ඇත්ද යන්නයි.

චීනය මෙම හමුවේදී අවධාරණය කළ “නිර්මාණාත්මක උපායමාර්ගික ස්ථාවරත්වය” පිළිබඳ අදහස, ගෝලීය දකුණේ රටවල් සඳහා වැදගත් පණිවුඩයක් ලබා දෙයි.

එනම්, ඇමරිකාව සහ චීනය අතර තරගය උත්සන්න වුවද, තමන්ට දෙපාර්ශ්වය සමඟම සබඳතා පවත්වාගෙන යමින් ස්වාධීන උපායමාර්ගික ඉඩකඩක් රඳවා ගැනීමට හැකි බවයි.

මැදපෙරදිගදී චීනයේ වෙනස් භූමිකාව

මෙම වෙනස වඩාත් පැහැදිලිව දැකිය හැක්කේ ගල්ෆ් කලාපය තුළය.

චීනය ඉරානයේ ප්‍රධාන වෙළෙඳ හවුල්කරුවෙකි. ඒ අතරතුර, ඉරානය සම්බන්ධ යුද අර්බුදය හේතුවෙන් හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘතව තබා ගැනීම සඳහා චීනයේ සහාය ලබාගැනීමට ඇමරිකාව උත්සාහ කරයි.

ෂී ජින්පිං සටන් විරාමයකට සහ අවසානයේ සාම සාකච්ඡා වෙත යොමුවීමකට සහාය පළ කළද, හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘත කිරීම සඳහා ඉරානයට බලපෑම් කිරීමට චීනය නිශ්චිත කැපවීමක් කළ බවක් පෙනෙන්නට නැත.

මෙය බීජිංගේ උපායමාර්ගයේ වැදගත් ලක්ෂණයක් පෙන්වයි.

චීනයට ඉරානය සමඟ සාකච්ඡා කළ හැකිය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ ප්‍රකාශයක් කළ හැකිය. අවශ්‍ය නම් මැදිහත්කරුවෙකු ලෙසද කටයුතු කළ හැකිය. එහෙත් ඒ කිසිවක් සඳහා චීන හමුදා යැවීමක් හෝ විදේශීය හමුදා කඳවුරු පිහිටුවීමක් අවශ්‍ය නොවේ.

සෞදි අරාබිය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය සහ කටාර් වැනි රටවලට මෙය වැදගත් වාසියක් ලෙස පෙනී යා හැකිය. ඔවුන්ට ආරක්ෂක උපකරණ සහ හමුදා සහතික සඳහා ඇමරිකාව සමඟ සබඳතා පවත්වාගෙන යා හැකි අතර, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අර්බුද කළමනාකරණය සහ බලශක්ති වෙළෙඳපොළ ස්ථාවරත්වය සඳහා චීනය සමඟ සබඳතා ගැඹුරු කළ හැකිය.

මේ අනුව, චීනයේ ආකර්ෂණය පවතින්නේ එය සෑම යුද්ධයකටම සෘජුව සම්බන්ධ නොවීම තුළද වේ.

ගෝලීය දකුණට අවශ්‍ය වන්නේ තවත් යුද බලයක්ද?

ඉරාකය, ඊජිප්තුව සහ ඇල්ජීරියාව වැනි රටවල්ද බලශක්ති මිල ඉහළ යාම සහ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවල ඇතිවන බාධා පිළිබඳ අවධානයෙන් සිටිති.

මෙවැනි රටවලට අවශ්‍ය වන්නේ තවත් බලවත් රටක් යුද්ධයට එක්වීම නොව, විවිධ පාර්ශ්ව සමඟ කතා කළ හැකි රාජ්‍යතාන්ත්‍රික බලයකි.

චීනය තමන්ට හිමි ආර්ථික සබඳතා සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා භාවිත කරමින් එවැනි භූමිකාවක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ කරමින් සිටී.

එය චීනයට පමණක් වාසිදායක තත්ත්වයක් නොවේ. ගෝලීය දකුණේ රටවලටද තම විදේශ ප්‍රතිපත්තිය වඩාත් නම්‍යශීලීව පවත්වාගෙන යාමට මෙය ඉඩ ලබා දෙයි.

ට්‍රම්ප් යුගයේ අනපේක්ෂිතභාවය සහ “පාර්ශ්ව තෝරාගැනීම

ගෝලීය දකුණේ රටවල් මුහුණ දෙන තවත් අභියෝගයක් වන්නේ ඇමරිකාව සහ චීනය අතර තරගයේදී එක් පාර්ශ්වයක් තෝරාගැනීමට ඇති පීඩනයයි.

චීනයෙන් දුරස්ව සිටින ලෙස ඇතැම් රටවලට බලපෑම් එල්ල වන අතර, ඒ අතරම ඇමරිකාව සහ චීනය තමන් අතර වෙළෙඳ සාකච්ඡාද පවත්වාගෙන යති.

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ගෝලීය දකුණේ රටවල් අතර පැන නගින ප්‍රශ්නය වන්නේ, මහා බලවතුන් දෙදෙනාගේ තරගයේ ආර්ථික හා දේශපාලන වියදම් අනෙක් රටවල් දැරිය යුත්තේ ඇයිද යන්නයි.

මේ තත්ත්වයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස බොහෝ රටවල් “බහුධ්‍රැවීය” ප්‍රවේශයකට යොමුවෙමින් සිටිති.

ඉන්දියාව රුසියානු තෙල් මිලදී ගැනීම දිගටම කරගෙන යන අතරම ඇමරිකානු තාක්ෂණය සමඟ සබඳතා වර්ධනය කරමින් සිටී. ඉන්දුනීසියාව සිය “නිදහස් හා ක්‍රියාකාරී” විදේශ ප්‍රතිපත්තිය යටතේ ඇමරිකාව සහ චීනය යන දෙපාර්ශ්වය සමඟම ආරක්ෂක හා ආර්ථික සබඳතා පවත්වාගෙන යයි.

දකුණු අප්‍රිකාව සහ බ්‍රසීලයද BRICS වැනි වේදිකා භාවිත කරමින් තමන්ගේ උපායමාර්ගික විකල්ප පුළුල් කරති.

මෙය අනිවාර්යයෙන්ම බටහිර විරෝධී ප්‍රවේශයක් ලෙස සැලකිය යුතු නොවේ. බොහෝ රටවල් එය තම ආර්ථික හා දේශපාලන අවදානම් අඩු කර ගැනීමේ මාර්ගයක් ලෙස භාවිත කරති.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය: නීති ලියන්නේ කවුද?

ඇමරිකාව සහ චීනය අතර තරගය ආරක්ෂාව හා වෙළෙඳාමෙන් ඔබ්බට ගොස් කෘත්‍රිම බුද්ධිය දක්වාද පැතිරෙමින් තිබේ.

කෘත්‍රිම බුද්ධිය සම්බන්ධයෙන් චීනය අවධාරණය කරන්නේ “මිනිස් පාලනය” පිළිබඳ අදහසකි. ඇමරිකාව නව AI නියාමන සීමා පිළිබඳව වෙනස් ප්‍රවේශයක් ගනී.

දෙපාර්ශ්වයම AI සම්බන්ධ සංවාදය ඉදිරියට ගෙන යාමට සහ සිදුවීම් පිළිබඳ දැනුම්දීමේ යාන්ත්‍රණයක් පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීමට සූදානම් වුවද, ගෝලීය වශයෙන් පිළිගත් බැඳීම් සහිත නීති තවමත් සම්පූර්ණ වී නැත.

මෙහිදී ගෝලීය දකුණේ රටවලට මතුවන ප්‍රශ්නය වන්නේ—තමන්ගේ දත්ත, ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් සහ AI ප්‍රමිතීන් සම්බන්ධයෙන් තීරණ ගැනීමේ බලය ඔවුන් සතුව කොපමණ තිබේද යන්නයි.

චීනයේ රාජ්‍ය මූලික AI ආකෘතිය ඇතැම් රටවලට ඇමරිකානු සමාගම් මූලික ආකෘතියට විකල්පයක් විය හැකිය. එහෙත් එයද වෙනත් ආකාරයක පරායත්තතාවකට හේතු විය හැකි බවට විවේචන පවතී.

එබැවින් ප්‍රධාන අභියෝගය වන්නේ ඇමරිකානු හෝ චීන ආකෘතියක් තෝරාගැනීම පමණක් නොව, ගෝලීය දකුණේ රටවල් තමන්ගේම AI නීති සහ ප්‍රමිතීන් නිර්මාණය කිරීමට හැකි වේද යන්නයි.

ඉන්දියාව දේශීය විශාල භාෂා ආකෘති ගොඩනැගීමට උත්සාහ කරමින් සිටින අතර, තම ඩිජිටල් රාජ්‍ය සේවා අත්දැකීම්ද වෙනත් රටවල් සමඟ බෙදාගනිමින් සිටී. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ප්‍රධාන AI මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස තම ස්ථානය ශක්තිමත් කිරීමට උත්සාහ කරයි. අප්‍රිකානු සංගමයද දත්ත ස්වෛරීත්වය සහ ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම් පිළිබඳ ප්‍රතිපත්ති වර්ධනය කරමින් සිටී.

චීනයද Global AI Governance Initiative වැනි වැඩසටහන් හරහා තම AI පාලන දැක්ම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කරයි.

එහෙත් මෙහි අවසාන ප්‍රශ්නය තවමත් විවෘතය. ගෝලීය දකුණට තමන්ගේම නීති සහ ප්‍රමිතීන් නිර්මාණය කිරීමට තරම් සාමූහික බලයක් ගොඩනගා ගත හැකිද?

හමුවෙන් පසු ඉතිරිවන විශාල පණිවුඩය

ට්‍රම්ප්–ෂී හමුවේ දෘශ්‍යමාන වූයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික උත්සවය, ඡායාරූප සහ තාවකාලික වෙළෙඳ එකඟතාවයන්ය.

එහෙත් එහි ගැඹුරු පණිවුඩය ඊට වඩා පුළුල්ය.

ඇමරිකාව සහ චීනය අතර තරගය ඉදිරියටත් පවතිනු ඇත. නමුත් ගෝලීය දකුණේ රටවල් එම තරගයේ නිෂ්ක්‍රීය ප්‍රේක්ෂකයන් වීමට අවශ්‍ය නැත.

ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනා උත්සාහ කරන්නේ ඇමරිකාව සමඟ ආරක්ෂක හා තාක්ෂණික සබඳතා පවත්වාගෙන යන අතරම චීනය සමඟ වෙළෙඳ හා ආයෝජන සබඳතා ගැඹුරු කිරීමටය.

ඒ සමඟම රුසියාව, යුරෝපා සංගමය සහ අනෙකුත් බලකේන්ද්‍ර සමඟද සබඳතා පවත්වා ගැනීමට ඔවුහු උත්සාහ කරති.

මෙය සරල “ඇමරිකාව හෝ චීනය” යන තේරීමක් නොවේ. එය තමන්ට හැකි උපරිම උපායමාර්ගික ඉඩකඩ රඳවා ගැනීමේ උත්සාහයකි.

චීනයේ කොන්දේසි මත ගොඩනැගෙන මහා බල තරගය සාමය නොවේ. එහෙත් වොෂින්ටනය සහ බීජිං අතර පවතින ඉඩකඩ ගෝලීය දකුණේ රටවලට තමන්ගේම බලපෑම, ආර්ථික අවශ්‍යතා සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විකල්ප ගොඩනගා ගැනීමට අවස්ථාවක්ද ලබා දෙයි.

අවසාන අභියෝගය වන්නේ එම අවස්ථාව සැබෑ ස්වාධීනත්වයක් බවට පත් කර ගැනීමය.

එසේ නොවුවහොත්, ඇමරිකාව සහ චීනය තමන්ගේ ගනුදෙනු අවසන් කළ පසු, එම මහා බලවතුන්ගේ තරගයේ වියදම දරා ගැනීමට සිදුවන්නේ ගෝලීය දකුණේ රටවලටම විය හැකිය.

ALJAZEERA ඇසුරෙන්